>>> Anasayfaya Dön

 

SOSYAL BİLGİLER DERSİ VE KUBAŞIK ÖĞRENME

 

   Sosyal Bilgiler dersi bireyin toplumsal yaşamla ilgili temel davranış bilgilerine ağırlık veren bir derstir. İçinde yaşadığımız toplumda, demokratik yaşamın gerektirdiği tutum ve davranışları edinme, bunun yanında iyi bir yurttaş ve iyi bir dünya insanı olmak Sosyal Bilgiler programın içeriğindeki temel bilgi ve becerileri edinmeyi gerektirmektedir (Delen,1998,s.6).

Milli Eğitim Bakanlığı Sosyal Bilgiler dersi ilköğretim programı amaçlar açısından incelendiğinde, dört başlık altında toplandığı görülmektedir (Kocaoluk,2000).

    1. Vatandaşlık görev ve sorumlulukları yönünden,

    2. Toplumda insanların birbirleriyle olan ilişkileri yönünden,

    3. Çevreyi, yurdu ve dünyayı tanıma yeteneklerini geliştirmek yönünden,

    4. Ekonomik yaşama fikrini ve yeteneklerini geliştirmek yönünden, öğrencilerin bu derste kendilerini geliştirmeleri beklenmektedir.

Bu amaçların gerçekleştirilmesini etkileyen önemli etkenlerden biri de öğretmenin kullandığı yöntemdir. Sosyal Bilgiler dersinde kubaşık öğrenme yöntemi özellikle son yıllarda sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır.

Kubaşık öğrenmenin Sosyal Bilgiler alanında kullanılıyor olmasının başlıca iki nedeni vardır. Birincisi bu yöntem formal programla öğrencilerde öğrenme düzeyini artırmaktadır. İkincisi, Sosyal Bilgiler amaçlarını başarmada öğrencilere yardımcı olmaktadır. Sosyal Bilgilerde, geleneksel amaçlar; vatandaşlık haklarını yerine getirme, diğer insan ve kültürlerini anlama olarak belirtilebilir. Aynı zamanda Sosyal bilgilerin, derse karşı olumlu tutum sağlama, yeni içerikler öğrenmede kendine güven sağlama, öğrenciler arasındaki ilişkileri geliştirmek, öğrenci seviye grupları arasında dostça tutum sağlama, sosyal değerler ve diğer öğrencilerle üretken çalışma becerisi kazanma gibi amaçları da vardır (Slavin,1980,s.24).

Kubaşmak, ortak amaçları başarmak için birlikte çalışmaktır. Sosyal Bilgilerde, işbirliği aktivitelerinde öğrenciler en iyi sonuç elde etmeye çalışmak için diğer küme üyelerine ve kendi gruplarına yardım ederler. Kubaşık öğrenmede eğer bütün küme üyeleri amaca ulaşırsa öğrenme amaçlarına ulaşılabilir. Öğrenciler Sosyal Bilgiler konularını birbirleriyle tartışarak, anlamada ve bilgileri kullanmada birbirlerine yardımcı olur, daha sıkı çalışmaları için birbirlerini yüreklendirirler (Johnson, Johnson, 1992,s.44). Grup çalışması sınıf öğretiminin bütünleyici bir parçasıdır. Grup içinde öğrenci katılımı etkili vatandaşlık becerilerinin uygulanmasında önemlidir (Stahl, VanSickle,1992, s.2).

Öğrenciler kubaşık öğrenme gruplarında geçirdikleri yaşantılar sayesinde grup içinde çalışma vb. beceriler kazanarak gelecekteki iş ve aile yaşamına hazırlanmaktadır. Bu da eğitimin “öğrencileri yaşama hazırlama” işlevine katkı getirmektedir ( Açıkgöz, 1992,s.116).

Kubaşık öğrenme etkili öğretim yöntemi olmasının dışında sınıfın içindeki ve dışındaki dünyayı açıklayan önemli bir yöntemdir. Çünkü, dünyayı daha iyi anlamak için, öğrenciler içerik kadar, işbirliği sürecini de bilmelidirler. Sosyal Bilgiler içerdiği her bir disiplin içinde zaten; ilgilenmek, ait olmak, karşılıklı dayanışma, karar çatışmaları, eşitlik, demokrasi, kimlik, farklılık ve katılım gibi kubaşık öğrenme konularını içermektedir (Morton,1998)

Bu çalışmada özellikle Sosyal Bilgiler dersi için geliştirilmiş ve uygulanmakta olan “birleştirme tekniği” ve “öğrenci takımları başarı bölümleri tekniği” açıklanmaktadır.

BİRLEŞTİRME TEKNİĞİ (JIGSAW)

Kubaşık Öğrenme Tekniklerinden “Birleştirme” tekniği, özellikle sosyal bilgiler, tarih, coğrafya, felsefe, psikoloji gibi derslerde etkinlikle kullanılabilecek tekniklerden biridir. Bu teknik, olgu ve olayları içeren fen bilimleri konularında da etkinlikle işe koşulabilir. Birleştirme tekniğini uygularken izlenecek aşamalar, aşağıda sırasıyla verilmiştir:

  1. Dört ya da beşer kişilik karma kümeler oluşturulur.

  2. Her hafta (ya da iki haftada) işlenecek konular, küme büyüklüğüne göre dört ya da beş alt konuya ayrılır. Örneğin, 4 saatlik “Sosyal Bilgiler Dersinde” o haftanın konusunun “Akdeniz Bölgesi” konusu olduğunu varsayalım. Dörder kişilik kümeler oluşturulduğunu düşünürsek, konuyu, aşağıda verildiği gibi dört alt konuya ayırabiliriz:

  1. Akdeniz Bölgesinin Doğal Özellikleri

  2. Akdeniz Bölgesinin Tarihi

  3. Akdeniz Bölgesinin Turizmi

  4. Akdeniz Bölgesinin Ekonomisi

  1. Her dört alt konu ile ilgili olarak, öğrencilere kısa açıklamalarda bulunulur. Daha sonra, bu konuların küme üyelerinin kendi aralarında paylaşmaları istenir. Öğrencilerin aldıkları konuları, “küme konu dağılım çizelgesine” yazmaları söylenir. Konu dağılım çizelgeleri, yazıldıktan sonra kümelerden alınır. Böylece, hangi kümede, hangi öğrencilerin, hangi konudan sorumlu oldukları belirlenir.
     

    KÜME KONU DAĞILIM ÇİZELGESİ

    KÜME ADI: A-ACE

    No

    Adı-Soyadı

    Aldığı Alt Konu

    BP

    KSP

    BP-KSP

    Toplam

    112

    Ali Veli

    Akdeniz Bölgesinin Doğal Özellikleri

    138

    Ayşe Gül

    Akdeniz Bölgesinin Tarihi

    155

    Can Canan

    Akdeniz Bölgesinin Turizmi

    166

    Ece Tece

    Akdeniz Bölgesinin Ekonomisi

    KÜME

    BAŞARI PUANI

     

  1.  

  2. Öğrencilerin, bir sonraki derse gelmeden önce, değişik kaynakları da inceleyerek seçtikleri konuya iyice hazırlanmaları istenir. Ayrıca, diğer arkadaşlarının konularını da kısaca incelemeleri ve arkadaşlarına, konularıyla ilgili sorabilecekleri soruları yazmaları söylenir.

  3. Bir sonraki ders başladığında, aynı konuyu alan öğrencilerin bir araya gelmeleri söylenir. Aynı konuyu alanlardan oluşan kümelere "uzmanlık kümeleri" denir. Dolayısıyla, dört alt konuyla ilgili olarak dört uzmanlık kümesi oluşturulur. Öğrenciler uzmanlık kümelerinde aynı konuyu alan arkadaşlarıyla, konuyu ayrıntılarıyla tartışır. Konuyla ilgili olarak birbirlerine sorular yöneltir. Konuyu iyice kavramaya çalışırlar.

  4. Öğrenciler, uzmanlık kümelerinde bir ders saati çalıştıktan sonra, diğer ders saatinde kendi kümelerine dönerler. Sorumlu oldukları konuları, sırayla küme arkadaşlarına anlatırlar. Bu arada, küme üyeleri konusunu anlatan arkadaşlarına sorular yöneltirler ve konuyu iyice kavramaya çalışırlar. Öğrenciler, isterlerse, küme içinde kendileri için gerekli gördükleri noktalar ile ilgili olarak anlamlı notlar tutarlar.

  5. Öğrencilere, dersin son saatinde, bireysel olarak o haftanın konusuyla ilgili sınava girecekleri ve sınavda, eşit ağırlıklı olarak, anlatılan tüm konularla ilgili soruların yer alacağı belirtilir. Her öğrencinin, sorumlu olduğu konularda küme arkadaşlarını iyi hazırlamazlarsa, küme başarılarının düşeceği vurgulanır. Bu nedenle öğrencilerin birbirlerini sınava iyice hazırlamaları gerektiği hatırlatılır.

  6. Öğrenciler bireysel olarak konu sınavına girerler. Küme başarı puanları hesaplanarak, haftanın başarılı kümeleri belirlenir.

BİRLEŞTİRME TEKNİĞİNİN DİĞER UYARLAMALARI

Birleştirme tekniği ile ilgili olarak değişik uyarlamalar yapılabilir. Bu uyarlamalar, yukarıda verilen adımlara uygun olarak, aşağıda verilmiştir.

BİRİNCİ UYARLAMA

İlk altı adım, bu uyarlama için de geçerlidir.

  1. Kümelerde konuların sunumu bittikten sonra, öğrencilerden, bir sonraki derse, sorumlu oldukları konuları iyice hazırlanarak gelmeleri istenir. Bu derste, aynı konuyu alan (uzmanlık kümeleri) öğrenciler tahtaya çıkacak ve bu öğrencilere sınıftan sorular yöneltilecektir. Sorular, kümeler tarafından sorulacaktır. Her kümeden bir öğrenci, kendi küme arkadaşı dışındaki diğer bir kişiye soru soracaktır. Bu nedenle, derse gelmeden önce, her konuyla ilgili olarak her kümenin en az ikişer soru hazırlaması gerektiği belirtilir. Dolayısıyla, her küme, dört alt konuyla ilgili olarak en az sekiz soru hazırlamış olacaktır. Her uzmanlık kümesine, 20'şer dakika süre verileceği de belirtilir.

  2. Bir sonraki derste, uzmanlık kümeleri sırayla tahtaya kalkar. Her küme, kendi küme üyesi dışındaki bir öğrenciye soru sorar. Soruyu soran öğrenci, aynı zamanda sınıfın yönetiminden de sorumludur. Bir kümeden soru soran öğrenci, eğer soruyu sorduğu öğrenci yanıt veremiyorsa, en son kendi küme arkadaşına söz vermek üzere, diğer uzmanlık kümesi üyelerine söz hakkı verir. Uzmanlık kümesi üyeleri dışında, derslikteki diğer öğrencilerden soru ile ilgili katkıda bulunmak isteyenler olursa, onlara da söz hakkı verir. Tüm uzmanlık kümeleri bitinceye değin bu işlem devam eder. [Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta, küme içinde hep aynı öğrencilerin soru sormamasını sağlamaktır.]

  3. Öğrenciler, daha sonra bireysel olarak konu sınavına girerler. Küme başarı puanları hesaplanarak, başarılı kümeler belirlenir.

Yukarıda belirtilen uyarlamalar dışında, kuşkusuz denenerek başka birçok uyarlama da sözkonusu olabilir.

ÖĞRENCİ TAKIMLARI BAŞARI BÖLÜMLERİ (ÖTBB)

Öğrenci Takımları Başarı Bölümleri Sosyal Bilgiler dersinde etkinlikle uygulanabilecek bir tekniktir. ÖTTB’ nin öğretim aşamaları aşağıdaki gibidir:

 

    1. Öğretmen Sunumu: Öğretmen anlatacağı konuyu tüm detaylarıyla anlatır (Tüm sınıf öğretimi).

      2. Küme Çalışması: Tüm sınıf öğretiminden sonraki saat her kümeye ikişer adet olmak üzere “Çalışma Yaprakları” dağıtılır. Çalışma yapraklarında, işlenen konu ile ilgili, iki sütun halinde sorular yer almaktadır. Her iki kutucukta benzer sorular yer almalıdır. Küme içinde yan yana oturan öğrencilerin birlikte bu soruları yanıtlamaları istenir. Öğrencilerden biri kendi kutucuğundaki soruları yanıtlarken, diğer arkadaşı (denetleyici) onu dinler. Soruları çözen öğrencinin önce sesli olarak soruyu okuması ve soruyu yanıtlaması istenir. Bu arada denetleyici rolündeki öğrenci arkadaşını dikkatlice dinler. İlk soru yanıtlandıktan sonra denetleyici olan öğrenci sorusunu okuyup yanıtlar, diğer arkadaşı denetleyici görevini üstlenir. Çalışma yaprağındaki tüm sorular bu şekilde yanıtlandıktan sonra küme üyeleri soruların yanıtlarını karşılaştırırlar. Eğer yanıtlar doğruysa birbirlerini kutlarlar. Eğer sorular doğru olarak yanıtlanmamışsa soru üzerinde tartışmalarını isteyiniz. Yine yanıt bulamazlar ise öğrencilerin hep birlikte ellerini havaya kaldırmaları istenir. Bu durumda öğretmen kümenin yanına giderek sorunun çözümünde yardımcı olur.

    2. Değerlendirme: Öğrenciler, haftanın en son dersinde o hafta öğrendikleri bilgi ya da becerilerle ilgili bireysel olarak “Konu Sınavı” almak üzere değerlendirilirler.

    3. Başarılı kümelerin belirlenmesi : Öğrencilerin puanlarının bireysel ve küme değerlendirmeleri küme puan cetveline işlenir ve sonuçlar toplanır. En yüksek puanı alan kümeye sertifika ya da farklı ödüller verilir.

KAYNAKÇA

Açıkgöz, K.Ü. (1992). İşbirlikli öğrenme: Kuram, Araştırma, Uygulama Malatya:Uğurel Matbaası.

Delen, H. (1998). Temel eğitim beşinci sınıf Sosyal Bilgiler dersinde kubaşık öğrenme yönteminin akademik başarıya etkisi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Johnson D. W.& Johnson R.T. (1992).Cooperative learning in the social studies classroom: An initation to social study. Approaches to implenen cooperative learning the social studies classroom. National Council for the Social Studies. Bulletin No. 87,21-25.

Kocaoluk, M. Ş. Ve Kocaoluk, F. (2000). İlköğretim okulu programı 2000 (32. Baskı), Tarsus: Kocaoluk Yayıncılık.

Morton, T. (1998). Cooperative learning and social studies. San Clemente: Kagan.

Slavin, ,R.E. (1980). “Cooperative Learning”. Review of educational research. 50 (2), s.21-38.

Stahl, R. J. & VanSickle, R.E. (1992). “Cooperative learning as affective social study within the social studies classroom: Instruction and an invitation.” Cooperative learning in the social studies classroom: An invitation to social study. National Council for the Social Studies. Bulletin No. 87,1-7.

Çalışma Yaprağı

Aşağıda ilk önce I. Grup soruları yanıtlayınız. I. Gruptaki tüm soruları yanıtladıktan sonra yanınızdaki arkadaşınızla yanıtlarınızı karşılaştırınız. Anlamadığınız ve ya yapamadığınız sorular varsa kümedeki diğer arkadaşlarınıza sorun. Eğer küme olarak sorularınız varsa diğer kümelerden yardım isteyin. Daha sonra II. Grup soruları da aynı yolla yanıtlayınız. Adı soyadı yazılı bölümlere adlarınızı yazınız. Birbirinizi sürekli desteklerseniz başarılı olacağınızı unutmayınız.

Konu : Akdeniz Bölgesi

Adı Soyadı: Tarih :

 

  1. GRUP SORULAR

  1. Akdeniz bölgesi Türkiye’nin neresinde yer almaktadır?

     

  2. Akdeniz Bölgesinin komşu bölgeleri hangileridir?

     

  3. Bölgede hangi sıra dağlar vardır?

     

  4. Bölgenin en büyük gölü hangisidir?

    5.

 

 

  1. GRUP SORULAR

  1. Bölgenin iklimi nedir?

     

  2. Bölgede yetişen ürünler nelerdir?

     

  3. Bölgenin en büyük şehri hangisidir?

     

  4. Bölgenin en sıcak şehri hangisidir?

    5.

 

Çalışma Yaprağı

Aşağıda iki kutucuk halinde sorular yer almaktadır. Bir kutucuktaki soruları biriniz, diğer kutucuktaki soruları diğeriniz yanıtlayınız. Adı soyadı yazılı bölümlere adlarını yazınız. Birbirinizi sürekli desteklerseniz başarılı olacağınızı unutmayınız.

Adı Soyadı:

Tarih :

Konu : Akdeniz Bölgesi

Adı Soyadı:

Tarih :

Konu : Akdeniz Bölgesi

  1. Akdeniz bölgesi Türkiye’nin neresinde yer almaktadır?

 

  1. Bölgenin iklimi nedir?

  • Akdeniz Bölgesinin komşu bölgeleri hangileridir?

     

     

2. Bölgede yetişen ürünler nelerdir?

  • Bölgede hangi sıra dağlar vardır?

     

3. Bölgenin en büyük şehri hangisidir?

  • Bölgenin en büyük gölü hangisidir?

     

4. Bölgenin en sıcak şehri hangisidir?

KONU SINAVI

  1. Bölgenin geçitlerinin adları nedir?

  2.  Göller yöresi bölgenin hangi bölümünde yer alır?

  3.  Isparta’nın ekonomik kaynakları nelerdir?

  4.  Bölgenin turistik yoğunluğu olan bölümü hangisidir?

  5.  Orta Toroslar'da yer alan geniş düzlüğe ne ad verilir?

  6.  Bölgenin iklimine bağlı olarak yetiştirilen tarım ürünleri nelerdir?

  7.  Sanayi bölgenin hangi bölümünde yoğunlaşmıştır? Gerekçeleriyle açıklayınız?

  8.  İklimin insan yaşayışı üzerindeki etkileri nelerdir?

  9.  Akdeniz bölgesinin bitki örtüsünün maki olmasının nedeni nedir?

  10.  1939 yılında Anavatan’a katılan ilimiz hangisidir?

BİRLEŞTİRME TEKNİĞİ

(JIGSAW)

Aşamaları:

  1. Karma kümeler oluşturulur.

  2. O hafta işlenecek konular alt konulara ayrılır.

  3. Konu ile ilgili açıklama yapıldıktan sonra “konu dağılım çizelgesine” kimin hangi konuyu aldığı yazılır.

  4. Uzmanlık kümeleri bir araya gelir.

  5. Ana kümelerine dönüp konularını anlatırlar.

  6. Bireysel olarak konu sınavı alırlar.

  7. Başarılı kümeler belirlenir.

  8. Küme Başarı Sertifikaları dağıtılır.

 

ÖĞRENCİ TAKIMLARI BAŞARI BÖLÜMLERİ

(ÖTBB)

Aşamaları:

  1. Öğretmen Sunumu

  2. Küme Çalışması ( Çalışma Yaprakları)

  3. Değerlendirme (Konu Sınavının Alınması)

  4. Başarılı Kümelerin Belirlenmesi

>>> Anasayfaya Dön