Gösterip
Yaptırma yönteminde kullanılabilecek teknikler:
Gösterip
Yaptırma
Demonstrasyon
Dramatizasyon
Deney
Gözlem
Gezi
Sergi
Eğitsel
Oyunlar
Arkası
Yarın
Yarışmalar
Proje
tekniği
5-TAM
ÖĞRENME YOLUYLA ÖĞRENME
6-PROGRAMLI
ÖĞRENME
7-KARMA
YÖNTEM
*YÖNTEM
VE ÖNEMİ:
Yöntem,
bir ilkeler ve kurallar bütünüdür. bu ilkelerin ve kuralların belli
biçimde uygulanması da tekniktir. Bu ilke ve kurallar amaca ve konuya göre
seçilmelidir.
Yöntem;
öğrenci etkinliğini esas almalıdır, verimli olmalıdır, olanaklara
ve koşullara uygun olmalıdır, öğrenciye göre olmalıdır, eğitim
amaçlarına uygun olmalıdır, bireysel ayrılıkları dikkate almalıdır,
yaparak yaşayarak öğrenmeye olanak sağlamalıdır, uygulama gücü
olmalıdır ve öğrenci kişiliğini geliştirici olmalıdır.
1.DÜZANLATIM YÖNTEMİ:
Öğretmenlerin
en çok kullandıkları bir yöntemdir. Bu yöntemle bilişsel alanın
bilgi, duyuşsal alanın alma ve tepkide bulunma, devinişsel alanın uyarılma
basamağındaki davranışlar kazandırılabilir. Bu yöntem daha üst düzeydeki
hedef davranışların kazandırılması sırasında dikkat çekme, güdüleme,
gözden geçirme ve geçiş basamaklarında, ara ve son özette, tekrar güdüleme
ve kapanışta kullanılabilir.
Bu
yöntemin faydaları:
-
Diğer
yöntemlere nazaran zaman , emek ve masraf bakımından ekonomiktir.
-
Telkin
yapmaya, bazı duygu ve düşünceleri vermeye elverişlidir.
-
Bir
konuyu takdim, güdüleme, derste hazırlık safhası, gözlem, deney,
araştırma ve incelemenin özetlenmesinde kullanılabilir.
-
Öğretmenin
bilgi ve tecrübelerini öğrencilere aktarır.
-
Kişiye
iyi bir dinleme alışkanlığı kazandırır.
-
İşitsel
tipler için en iyi bir yöntemdir.
-
Kaynak
kıtlığında işe yarar.
-
Bazı
öğrencilerin belli konuları izlemesinden sonra anlatması ile
toplum önünde konuşma yeteneği kazandırır.
Anlatma
yönteminde dikkat edilecek yönler:
-
Anlatan
kişinin konuyu çok iyi bilmesi gereklidir.
-
"
" iyi bir plan yapması gerekir.
-
Konuşulan
dil öğrenci düzeyinde olmalıdır.
-
Kullanılan
dil gramer bakımından doğru olmalıdır.
-
Zaman
zaman soru cevap tekniği ve araç- gereçlerden yararlanılmalıdır.
-
Anlatırken
öğrenci ile göz ilişkisine dikkat etmelidir.
-
Öğrencilere
not aldırılmalıdır.
-
Anlatılan
konunun içeriği veya bölümleri hakkında dinleyicilerin bilgisi
olmalıdır.
Düz
anlatım yöntemiyle istendik davranışlar kazandırılırken şu
tekniklerden yararlanıla bilinir:
a)
Günlük
Konuşma:
Herhangi bir hedef davranışı gerçekleştirmek üzere düzenlenmemiş
bir konuşma türüdür. Önceden tasarlanmadan yapılan bir konuşmadır.
Bazen öğrencilerden beklenmedik sorular gelince öğretmen tarafından
kullanılır. Öğretmen bu sorulara kısa ve öz cevaplar verebilir.
b)
Panel:
Bir başkanlı küçük bir gurubun bir masa etrafında oturup öğrencilere
bir konu üzerinde yaptıkları konuşma türüdür. Dinleyiciler konuşmacılara
sorular sorup görüşlerini isteyebilirler.
c)
Diyalog:
İçlerinden birinin öğretmen olabileceği kişiyle, diğer kişi yada
kişilerle bir konudaki karşıt görüşleri öğrenciye sunmak için
kullanılan sözel bir iletişim türüdür. Örneğin valinin görevleri
ve yetkileri konusuyla ilgili ilkeler öğrencilere kazandırılırken öğretmen
vali, bir öğrenci de vatandaş olabilir. Öğrenci “sizin görevleriniz
nedir?” sorusunu sorarak diyalogu başlatabilir. Valinin görevleri sınıfa
sunulabilir.
d)
Forum:
Değişik görüşe sahip öğrencilerin herhangi bir konudaki koruları
tartışarak bir sonuca varmak için, bir başkanın yönetiminde sürdürdükleri
sözlü iletişim türüdür. Forumu yöneten öğretmenin hem konuşmada
hem yöneticilikte usta olması gerekir. Örneğin Sosyal Bilgiler
dersinde “Osmanlı imparatorluğunun gerileme devri” ile ilgili olgu
ve ilkeler öğrencilere kazandırılırken forum düzenlenebilir. Ancak
öğrencilerin işlenen konuda farklı görüşlere sahip olması sağlanmalıdır.
Öğretmen daha sonra bir özet yapmalıdır.
e)
Komite
Görüşmesi:
Yeteri sayıda bir grubun, belli bir konuyu inceleyip daha üst bir kurula
rapor hazırlamak amacıyla işe koştukları bir konuşma türüdür.
Sosyal Bilgiler dersinde “Yurdumuzda Ekonomik Yaşam” ile ilgili belli
bir guruba görev verilir. Bu grup belirtilen
konuyla ilgili araştırma yapıp sınıfa sunabilir, onun üzerinde sınıfça
tartışılabilir.
f)
Brifing
(Sunu) :
Değişik konularda ilgili kurula ya da yöneticiye bilgi vermek amacıyla
kısa ve öz olarak yapılan bir sözel iletişim türüdür. Sosyal
Bilgiler dersinde “İlimizin Yönetimi” ünitesiyle ilgili hedef
davranışlar kazandırılırken brifing eğitim ortamında kullanılabilir.
g)
Sempozyum:
Küçük bir konuşmacı grubun öğrenci karşısında, bilimsel,
sanatsal, düşünsel ağırlık taşıyan bir konunun belirli bir yönü
üzerinde önceden belirlenmiş bir konuşma yapmalarıdır .Sosyal
Bilgiler dersinde “Atatürkçülük” konularında hedef davranışlar
öğrencilere kazandırılırken sınıfça sempozyum yapılabilir. Bu
konuda bildiri sunmak isteyen öğrenciler önceden belirlenir. Öğrenciler
bildiri sunanlara soru sorabilirler.
h)
Konferans:
Belli bir konuda çeşitli uzmanlarca açıklama yapmak, bilgi vermek amacıyla
yapılan bir konuşma türüdür. Sosyal Bilgiler dersinde her konuda
uzmanlar sınıfa getirilebilir, öğrenciler konferansçıya soru
sorabilir, sorular önceden hazırlanmalıdır. Bu sorular öğretmen
tarafından daha önceden gözden geçirilmelidir.
i)
Söylev:
Herhangi bir konuda bir kişinin duyuşsal yönü baskın ve dinleyicileri
coşturmak amacıyla yaptığı bir konuşma türüdür. Sosyal Bilgiler
dersinde anma günlerinde, bayramlarda öğrencilere bu tür konuşmalar
yapılabilir. Söylevin kısa olmasına dikkat edilmelidir.
2-
GÜDÜMLÜ TARTIŞMA YÖNTEMİ:
Bu yöntem öğrencilerin hedef davranışları kazanmaları için
yaşantı ve görüşlerini paylaştıkları, öğretmenin gözetiminde
yapılan grup kontrol sürecidir. Bu tartışma yönteminde öğretmen
hedef davranışları gerçekleştirecek biçimde dikkatlice planlamalıdır.
Soru ve cevaplara öğrenciler
etkin biçimde katılmalı,
öğretmen ise, genellikle yol gösterici olmalıdır. Öğrenciler
birbirlerinin düşünce, yaşantı ve görüşlerini paylaşmalı, hedef
davranışları kazanmaları için yüreklendirilmelidir. Soru ve cevaplar
eleştirisel olmalı, bu iş yapılırken öğretmen, öğrencileri hedef
davranışlara doğru yönlendirmeli ve rehberlik yapmalıdır. Çünkü güdümlü
tartışma yöntemi bilişsel alanın kavrama, analiz ve değerlendirme
duyuşsal alanın tepkide bulunma ve değer verme basamaklarındaki hedef
davranışların kazandırılmasında kullanılabilir.
Güdümlü Tartışma Yönteminde şu teknikler kullanılabilir:
a)
Küçük
Grup Tartışması:
Bu tekniğin uygulanmasında en az dört koşulun sınıf ortamında sağlanması
gerekir. Bunlar 1- Kazandırılacak istendik davranışlar en az kavrama düzeyinde
olmalıdır. 2-Öğrenciler üzerinde tartışacakları konunun bilgi düzeyindeki
hedef davranışları kazanmış olmalıdırlar. Yani tartışılacak konu
kavrama düzeyine ise onun bilgisine; yok eğer analiz düzeyinde ise
bilgi, kavrama, uygulama düzeyindeki ön koşul olan hedef davranışlara
öğrenci sahip olmalıdır. 3-Sınıftaki öğrenci sayısı (12) den
fazla olmamalıdır. 4-Bir tiyatro oyunu, skeç, konferans, panel, bir
film sunulmalı sonra tartışmaya geçilmelidir. Grupların görüşleri,
çözümleri, düşünceleri, buluşları birleştirilip seçilen bir kişice
sınıfa anlatılmalıdır. Eğer doğru çözümler, düşünceler grupça
bulunamamışsa, öğretmen gerekli yerlerde ip ucu verebilir fakat doğru
görüşü, çözümü söylememelidir.
b)
Büyük
Grup Tartışması:
Bu tekniğin uygulanması için de en az dört koşulun sınıf ortamında
sağlanması gereklidir. Bunlar: 1-Kazandırılacak istendik davranışlar
en az kavrama düzeyinde olmalıdır. 2-Öğrenciler tartışacakları
konunun bilgi ve becerisine sahip olmalıdır. 3-Öğrenci sayısı küçük
gruplara bölünmeyecek kadar az (7-9 kişi) olmalıdır. 4-Tartışmayı
yönetecek ve konuyu iyi bilen bir lider seçilmelidir. Bu kişi öğrenci
olmalı, eğer öğrenci yoksa öğretmen bu görevi üstlenmelidir. Bu
teknikte öğrenciler birbirlerini görecek şekilde oturmalıdır. Sonra
problem sınıfa sunulmalıdır. Sorunla ilgili soru sınıfa sorulmalı
ve istekli öğrencilerle tartışma
başlatılmalıdır. Görüş belirten öğrencilerden gerekçe
istenmelidir. Tartışmayı yöneten görüş belirtmemeli,bir görüşün
yanında yer almamalı, yalnız açık uçlu sorularla tartışmaya açıklık
getirmelidir. Her öğrencinin tartışmaya katılması sağlanmalı,
konunun dışına çıkılmasına izin verilmemelidir. Doğru yanıtlar
gelmiyorsa ipucu verilmelidir. Tartışmanın sonunda özet yapılmalı;
varılan doğru görüş ve çözümler vurgulanmalıdır.
c)
Çember
Tekniği:
Bu tekniğin uygulanması için kazandırılacak davranışların en az
kavrama düzeyinde ve öğrencilerin tartışacakları konunun bilgi ve
becerilerine sahip olması gereklidir. Öğrenci sayısı genellikle 10-15
civarında olmalıdır. Bu teknikte önce tartışmayı yönetecek bir
lider seçilmelidir. Lider hem tartışmayı yönetmeli hem de zamanı
ayarlamalıdır. Bir sekreter de seçilmelidir. Sekreter görüşleri
belirleyip yazmalıdır, öğrenciler çember şeklinde oturmalıdır. Önceden
hazırlanan sorular teker teker her öğrenciye sorulmalı ve onların
cevapları sekreter tarafından not
edilmelidir. Her öğrenciye her defasında 1-2 dakika süre verilmelidir.
Tartışmanın sonunda ana
noktalar vurgulanmalıdır. Doğru yanıtlar yoksa öğrencilere ipucu
verilmelidir.
d)
Zıt
Panel:
Bu teknikte de kazandırılacak hedef davranışlar en az kavrama düzeyinde
olmalı ve öğrenciler soracakları ya da cevaplayacakları konunun
kavramlarını, olgularını, ilkelerini vb bilmelidirler. Bu teknikte önce
paneli yönetecek bir lider seçilmelidir. Sonra sınıf ikiye bölünmeli
ve her bölüm kendi içinde 2-3-4 kişiden oluşan gruplara
ayrılmalıdır. Bundan sonra biri soru diğeri cevap grubu olarak
saptanmalıdır. Bu gruplar belirlendikten sonra tartışılacak
soru sınıfa sunulmalı ve soru grubu soruları, cevap grubu da
muhtemel soruların cevaplarını hazırlamak için her iki
gruba 10-15 dakikalık bir süre verilmelidir. Bu sürenin sonunda
soru grubu hazırladığı soruları diğer gruba sormalı ve onlar da
bunları cevaplamalıdırlar. Eğer cevap gelmiyorsa soru grubu kendi
sorularını cevaplayabilirler. Hatta soru soran grup cevaplayan;
cevaplayan grupta soru soran grup haline getirilebilir. Öğretmen grupların
yanıltıcı ve konu dışı soru sormalarını, hep aynı öğrencinin
soru sormasını ve yanıtlamasını engellemelidir.
e)
Münazara:
İki tartışma grubunun bir konuyla ilgili iki karşıt görüşü bir jüri
önünde savunmalarıdır. Öğretme-öğrenme ortamında sıkça kullanılır.
Münazarada yanlış olan görüş kazanabilir. Bu durum öğrencileri
istenmedik davranışlara götürebilir,bu nedenden dolayı münazara
konuları tutarlı biçimde seçilmelidir. Münazara sonunda jüri başkanınca
ya da öğretmence bir açıklama yapılmalıdır.
f)
Açık
Oturum:
Değişik görüşlere sahip küçük bir öğrenci yada konuşmacı
grubun, bir başkan yönetiminde bir konuyu diğer bir grubun önünde
tartışması için düzenlenen özel bir iletişim türüdür.
3-ÖRNEK OLAY YÖNTEMİ:
Örnek olay yöntemi, gerçek yaşam sorunlarıyla öğrencileri
yüz yüze getiren bir yöntemdir. Daha önceden öğrenilmiş kavram ve
ilkelerin uygulanmaya konulmasıyla, öğrenme-öğretme ortamında kuram
ve uygulama arasındaki boşluğun doldurulmasına yardımcı olur. Bazen
Sosyal Bilgiler dersinde konular soyut olabilir, öğrenciler soyut
konular ile gerçek yaşam arasındaki köprüyü kuramayabilirler, bu
sorunu çözmek için örnek olay yönteminden yararlanılır. Bu yöntemde
derslikte gerçek yaşantıya benzetilmiş olgu, olay, durum ve sorunlarla
öğrenciler yüz yüze getirilir. Örnek olay öğrencilere ev ödevi
olarak da verilebilir. Bu tutum öğrencilerin sınıfa hazırlıklı
gelmelerini sağlayabilir. Bu yöntem öğrencileri edilgen halden etken
hale getirebilir. Örnek olay yöntemi yeterli olgunluğa ulaşmamış ve
kalabalık sınıflarda uygulanamaz. Örnek olay Sosyal Bilgiler ünitelerinde
etkin şekilde kullanılabilir.
Örnek
olayın yoğun olduğu üniteler: Trafik, ilimiz ve yurdumuzun yönetimi,
ekonomik yaşam, turizm, komşularımız gibi konu ve ünitelerde bu yöntem
kullanılabilir.
·
Aşamalı
Teknik: Her ünitenin içinde aşamalı bir gidiş vardır. Öğrenciye
sırasıyla önce bilgi, sonra kavrama, daha sonra uygulama ,analiz,
sentez ve değerlendirme basamaklarındaki hedef ve davranışlar kazandırılmalıdır.
Uygulama ve daha yukarıdaki hedef davranışlara sıra gelince Örnek
Olay Yöntemi etkin biçimde
kullanılabilir. Örneğin Sosyal Bilgiler dersinde Türkiye’nin Suriye
ile belli başlı sorunlarını çözmede temel ilkeleri kullanabilme
hedefini gerçekleştirmek için bu hedefin ön koşulu olan bilgi ve
kavrama düzeyindeki hedef davranışlar öğrenciye kazandırıldıktan
sonra, uygulama düzeyindekine sıra gelince Türkiye ile Suriye arasındaki
sorunlardan biri sınıfa yazılı olarak sunulabilir.
·
Kısa
Örnek Olay ya da Toplumsal Sorunlar:Derste kazandırılacak hedef
davranışlar kavrama düzeyinde
ise kısa örnek olay kullanılabilir. Örneğin Sosyal Bilgiler dersinde
Demokratik Yaşamın önemini kavrayabilme ile ilgili hedef davranışları
öğrenciye kazandırırken kısa
örnek olay sınıfa sunulabilir.
Örnek
Olay Yönteminde Şu Teknikler Kullanılabilir:
a)
Worksop:
Bu teknikte hedef davranış en az uygulama düzeyinde olmalıdır,
öğrenci sayısı da çok az olmalıdır. Konuyla ilgili bilgi ve kavrama
düzeyinde öğrencilerin eksikleri olmamalıdır. Bu teknikte grup bir yönetici
seçmeli yada bu görevi öğretmen üstlenmelidir, çalışma planlanmalı;
sonra konu grup üyelerine sunulmalıdır. Grup üyeleri konunun işlenmesinde
yöntem ve ilkeleri birlikte görüşüp fikir alışverişinde bulunarak
belirlemelidir. Daha sonra çözüm özetlenip her bireye sunulmalıdır.
Öğretmen gruba rehberlik yapmalı, onların özgürce çalışmalarını
sağlamalıdır. Örneğin; Sosyal Bilgiler dersinde Doğu Anadolu Bölgesi
ile ilgili belli başlı ilkeleri açıklayabilme hedefinin davranışlarından
biri göç olgusunu nedenleriyle açıklayıp yazma olsun. Göç olgusuyla
ilgili örnek bir olay sınıfa sunulmadan önce başkan seçilir,bundan
sonra örnek olay öğrencilere sunulmalı ve onlardan çözüm önerilerini
oluşturmaları istenmelidir. Bu basamaktan sonra çözüm önerilerini
oluşturmaları istenmelidir. Bu basamaktan sonra çözümler özetlenip
her bereye sunulmalıdır.
b)
Beyin
Fırtınası:
Beyin
Fırtınası Nedir?
Bireylerin
eleştirilme endişesi olmadan fikirlerini rahatlıkla ifade ettikleri
grup tartışma tekniğidir. Beyin fırtınası, değişik fikirlerin
ortaya konulmasını destekler, böylece kısa sürede çok sayıda farklı
fikirler üretilir. Bu tekniğin uygulanmasında fikirlerin niteliğinden
çok, sayıca çokluğu önemlidir.
Gruplar,
bu tekniği uygulayarak daha yaratıcı bir şekilde belirli bir konuda hızlı
bir süreç içinde çok sayıda fikir üretirler. Fikirler, gruptakilerin
bilgilerini, tecrübelerini ve ileri görüşlerini birleştirir bir şekilde
toparlanarak listelenir ve ortaya çıkan fikirler listesinden kullanılabilecek
olanlar seçilir:
Beyin
Fırtınasının Yararları:
-Grubun
bütün olarak bilgilerini ve deneyimlerini ortaya koymasına yardımcı
olur.
-Yaratıcılığı
destekler.
-Grubun
bütününün katılımını sağlar.
Nasıl
Beyin Fırtınası Yaparız?
-
Ekip lideri beyin fırtınası için konuyu yeniden gözden geçirerek
netleştirir,
-Belirli
bir süre tespit edilir,
-Gruptaki
her üye sıra ile bir fikir ortaya atar,
-Ekip
lideri her fikri tahtaya yazar. Fikir özetlenerek tahtaya yazılır ise
fikri ortaya atan kişinin fikrin anlamını koruduğunu kabul etmesi
gerekir,
-Fikirlerin
sayıca çokluğu önemlidir. Bir kişinin fikri daha önce kaydedilen bir
başka fikre bağlantılı olabilir,
-Süreç,
gruptakilerin bütün fikirlerini tamamlanıncaya kadar devam eder,
-Ekip
lideri bir sonraki aşamaya geçmeden önce gruba kaydedilecek daha başka
fikirlerinin olup olmadığını sorar.
Beyin
Fırtınası için Kurallar:
-Her
grup üyesi her seferinde yalnız bir fikir söyler,
-Fikirler
dönüşümlü olarak söylenir,
-Fikirler
söylenirken ortaya atılan fikirle ilgili olarak hiçbir yorum ve eleştiri
yapılmaz, fikirler sorgulanmaz veya yargılanmaz,
-Hızla
bir kişiden diğerine geçilir,
-Grup
üyeleri eğer sıra kendilerine geldiğinde söyleyecek fikirleri yok ise
"beni geçin" der,
-Her
fikir; çılgınca, mantıksızca, aptalca, uygun değil veya tekrar
ediliyor gibi görülse bile, kabul edilir,
Tartışma
/ Açıklama Bölümü:
Bütün
fikirlerin ortaya atılışı tamamlandıktan sonra tartışma/açıklama
bölümüne geçilir. Ortaya atılan fikirler üzerinde tartışılarak
fikirlerin tam olarak anlaşılması sağlanır. Bu bölümün sonunda bütün
grup üyelerinin uzlaşması ve bir fikir üzerinde hemfikir oluşması
zorunluluk değildir.
-Grup
üyelerinin aydınlanmasını istedikleri noktalar üzerinde beyin fırtınası
yaratılarak tartışılır,
-amacına
uygun olmayan, grubun becerilerinin dışında ve daha önceden tamamlanmış
fikirler elenir,
-Aynı
özelliği taşıyan fikirler gruplandırılarak birleştirilir.
Beyin
Fırtınasını Ne Zaman Kullanabiliriz?
-Amaçlar
belirlenirken,
-Öğretmen/öğrenci
katılımını sağlamak için,
-Öğrenci/personel/veli
fikirleri arasından öncelik taşıyanların belirlenmesinde,
-Fazla
sıklıkla toplanmayan gruplarda fikir üretiminde,
-Büyük
değişim yaratacak fikirleri ortaya çıkarmada,
-Personele
görüşlerini açıklama fırsatı tanımada,
-Eleştiriyi
formülleştirmede,
-Görüş
birliğine ulaşmada,
-Gelişim
hedeflerinin belirlenmesinde,
-Problem
çözümünde,
-Yaratıcı
fikirler üretmede.
Beyin
Fırtınasının temel kuralları:
-
Bütün
öneriler kabul edilir ve listelenir,
-
Hiçbir
öneri eleştirilmez,
-
Fikirlerin
özgürce açıklanması desteklenir,
-
Bütün
fikirler ortaya konuluncaya kadar önerilerin ortaya konuşu devam
eder,
-
Fikirlerin
sınıflandırılması sağlanır,
-
Benzer
fikirler fikri ortaya atanın kabulü ile gruplandırılır,
-
Öneriler,
fikri ortaya atanın kabulü ile geliştirilir.
(
Beyin Fırtınası bölümü MEB'nın
Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı tarafından
1999 yılında hazırlanan
"Okul Gelişim Modeli/ Planlı Okul Gelişimi" adlı kitaptan alıntı
yapılarak yazılmıştır)
c)
Problem
Çözme:
Bu teknik bilimsel araştırma süreci içermektedir;
bu sürece göre aşağıdaki işlemler sırasıyla yapılır:
·
Problemin
farkına varma ve onu sınırlama
·
Çözüm
ile ilgili kaynakları tarama,bilgi toplama
·
Problemin
çözümü için önerilerde bulunma
·
Uygun
araçları hazırlama ve verileri toplama, organize etme
·
Önerileri
test etme
·
Çözüme
ulaştırma.
Bu
tekniğin kullanılabilmesi için derste kazandırılacak hedef davranışların
en az uygulama düzeyinde olması; öğrencilerin ön koşul olan hedef
davranışları önceden kazanması gereklidir. Eğer önkoşul olan
davranışların yani bilgi ve kavrama düzeyindeki bilgi ve yeterlikleri
kazanmamışsa bu teknik uygulanmaz.
d)
Karar
Verme: Toplumsal
problemlerin çözümünde en çok kullanılacak süreçlerden biridir.
Sosyal Bilgiler dersinde hem hedef davranışa, hem de içeriğine en
uygun süreçlerden biridir. Bu aşamada şu basamaklara uyulabilir:
·
Problemin
farkına varma
·
Problemi
tanımlama (ne olduğunu, ne olmadığını, sınırlarını belirleme)
·
Seçenekleri
belirleme (hangi çözümlerin, nasıl kullanılacağının ve getireceği
sonuçların neler olduğunun teker teker saptanması)
·
Seçeneklerin
her birinin değerlendirilmesi
·
Bir
planı uygulama (verilen kararlardan her birinin uygulanması)
·
Sonuçların
değerlendirilmesi.
e)
Kubaşık
Öğrenme: Bu
tür öğrenmede bilimsel yaklaşım ve demokratik tutum baskındır. Bu tür
öğrenmede öğrenciler iki ile altı kişilik
gruplara ayrılmalı (genelde dört kişilik), bu ayırımda
grupların her düzeyinde öğrencilerin görev alması sağlanmalıdır.
Grup yapılırken konuya ilgi duyanlar bir araya getirilmelidir. Bu tür
yaklaşımda şu sıraya uyulmalıdır:
·
Konuyu
saptama: Öğretmen tarafından hedef davranışlarla ilgili konular
belirlenmeli ve grupların ilgi duydukları konuları seçmeleri sağlanmalıdır.
·
Kubaşık
planlama: Öğrenciler ve öğretmen 1.basamakta belirledikleri
konunun alt basamaklarını, hedeflerini,her bir öğrencinin görevini,
özel olarak öğrenme süreçlerini birlikte çalışarak planlamalıdır.
·
Çalışmaya
başlama: Öğrenciler plan üzerinde çok geniş olarak çalışmalı;
okulda ve okul dışında, çevrede sorunla ilgili kaynakları bulup
okumalı, almalı, ilgili kişilerle görüşmeler yapmalıdır. Öğretmen
onların çalışmalarını yakından izlemelidir, istedikleri zaman
onlara yardım etmelidir.
·
Analiz
ve sentezleme: Öğrenciler elde ettikleri bilgileri önce analiz edip
değerlendirmeli, sonra konuyla ilgili ve gerekli olan bilgileri özümseyip
birleştirmeli, sınıfa sunmak üzere değerlendirmelidir. Bu işe grubun
tüm üyeleri etkin bir biçimde katılmalıdır.
·
Bilgiyi
sınıfa sunma: Öğrenciler çalışmalarını öğretmenin
denetiminde sınıfa teker teker ya da birlikte bir plan dahilinde sunmalıdır.
·
Değerlendirme:
Çalışmaya katılan her bir öğrenci ve grup öğretmen tarafından değerlendirilmelidir.
4-GÖSTERİP
YAPTIRMA:
Uygulama ve üst düzeydeki hedef davranışların kazandırılmasında,
duyuşsal alanın değer verme, örgütleme, kişilik haline getirme,
devinişsel alanın tüm basamakları için Gösterip –Yaptırma Yöntemi
etkili biçimde kullanılabilir. Bir beceriyi kazandırmanın en etkili
yolu, onun uygulamasını yaptırmaktır. Sözgelişi Sosyal Bilgiler
dersinde; araştırma yapmayı öğrenmenin en etkili yolu, verilen bir
konuda örneğin “göç olgusunun nedenleri” için, bizzat araştırma
yapmak; harita çizmeyi öğrenmek için ise, bizzat harita çizmektir. Gösterip
yaptırma, bir teknik yada bir işlemin uygulanmasını, araç gerecin çalıştırılmasını,
önce gösterip açıklayarak, sonra da öğrenciye alıştırma ve
uygulama yaptırarak kazandırmanın amaçlandığı ortamlarda kullanılan
bir öğrenme-öğretmen yöntemidir. Bu yöntemde fiziksel yada zihinsel
beceriler,önce en uygun biçimiyle öğretmence gösterilir,gerekli açıklamalar
yapılır, daha sonra öğrencilerin aynı becerileri tekrarlaması ve
uygulaması istenir, yanlışlıklar anında düzeltilir; çünkü yanlış
kazanılmış becerilerin sonradan düzeltilmesi çok zor ve zaman alıcıdır.
Bu yöntemde ders çalışırken şu ilkelere uyulmalıdır:
·
Kazandırılacak
davranışlar; önce öğretmen tarafından en olgun şekliyle öğrencilere
gösterilmeli,gerekli açıklamalar ve yinelemeler yapılmalıdır,
çünkü öğrenci görmediği beceriyi yapamaz.
·
Her
öğrenci gösterilen davranışı ve davranış zincirlerini gerçek bir
durumda yada gerçeğe yakın bir örüntüde yapmalı; yanlış anında
öğretmen tarafından düzeltilmelidir, çünkü yanlış kazanılmış
becerinin sonradan düzeltilmesi çok zor ve zaman alıcıdır.
·
Uygulamalarda
her bir öğrencinin beceriyi yapıp yeter sayıda yinelemesine imkan ve fırsat
verilmeli; bunlar öğretmen gözetiminde ve denetiminde yapılmalıdır,
çünkü yineleme becerinin öğrenilmesini ve kalıcılığını sağlayabilir.
·
Becerinin
bir bütün olarak ortaya çıkması için gerekli tüm iş ve işlem
basamakları aşamalı olarak belirlenmeli ve bu basamaklar tahtaya yazılmalı;
öğrencilere not ettirilmelidir. Çünkü iş ve işlem basamakları
becerinin en kışa zamanda, en etkin ve ekonomik olarak ortaya çıkmasını
sağlayabilir.
·
Öğrencilerin
hazır bulunuşluk düzeyi, zihinsel ve fiziksel becerileri kazanacak
nitelikte olmalıdır. Çünkü öğrenme, bilişsel, duyuşsal, ve devinişsel
hazır bulunuşlukla çok yakından ilgilidir. Gerekli ön koşul olan
davranışlara sahip olmayanlara, o davranışın üstünde ve daha karmaşık
davranışlar öğretilemez.
·
Öğrencilere
yaşamda kullanacakları zihinsel ve fiziksel beceriler kazandırılmalıdır.
Bunlara öncelik verilmelidir. Çünkü öğrenci işe yarayacağına
inandığı becerileri öğrenmek isteyebilir ve bunları geliştirmeye çalışabilir.
·
Beceri
aşamalı olarak dizilmelidir. Bir basamak öğrenilmeden diğerine geçilmemelidir.
Yani iş ve işlem basamaklarının her biri tam olarak kazandırılmadan
diğerinin yapılmasına izin verilmemelidir. Çünkü ürün en olgun biçimiyle
ortaya çıkmayabilir, zaman ve enerji boşa harcanabilir.
·
Hayati
tehlike olmaması için tüm önlemler alınmalıdır.
·
Derslik,
işlik, atölye kurallara uygun alarak düzenlenmelidir, yeterli araç-gereçle
donatılmalıdır.
·
Öğrencilere
basit, kolay ve önkoşul olan davranışlardan başlanılmalıdır.
Bu
yöntemde kullanılabilecek teknikler şunlardır:
a)
Gösterme-Yaptırma:
Bu
yöntemde önce yapılacak iş, öğretilecek davranış, çözülecek
sorun sınıfa sunulmalıdır. Sonra işin, davranışın sorunun iş ve işlem
basamakları sırasıyla ve aşamalı olarak tahtaya yazılmalıdır,
bunlar ders süresince silinmemelidir. Öğrenciler bu sırayı
defterlerine yazmalı, öğretmen bunu denetlemeli,eksikleri tamamlamalıdır.
b)
Demonstrasyon:
Gösterme-yaptırma tekniğinin gösterme kısmını içerir. Öğretmen
çözülecek sorunu araç-gereçleri kullanarak işlem basamaklarına ve
çözüm sırasına göre yapıp göstermelidir. Bunun için demonstrasyon
planlanmalı yani hangi işin nasıl, ne zaman, hangi araçla, nerede yapılacağı
saptanmalıdır. Öğretmen göstereceği işin denemesini birkaç kez
kendi başına yapmalı, en olgun şeklini alınca sınıfa sunmalıdır.
c)
Dramatizasyon:
Bu teknik öğrencilerin etkin katılımını gerektirir. Çünkü öğrenci
hedef davranışın örneğini taklit ederek jest, mimik, el, kol ve vücut
hareketleri yaparak, ses tonunun ayarlayarak sunmalıdır. Öğrenciye
kazandırılacak hedef davranışlar en az uygulama düzeyinde olmalıdır.
Bu teknik şu sıraya göre işe konulmalıdır:
·
Neyi
yapıp gösterecekleri öğrencilere açık ve anlaşılır şekilde söylenmelidir.
·
Öğrencilere
hazırlanmaları için belli bir süre verilmelidir.
·
Öğrenciler
teker teker yada birlikte hazırladıklarını sınıfa sunup göstermelidir.
·
Yapılanların
doğruluğu üzerinde sınıfça tartışılmalıdır.
d)
Deney:
Hedef davranış en az uygulama düzeyinde olmalıdır. Bu teknik kullanılırken
şu sıraya uyulabilir:
·
Deney
yapılacak hedef davranışlar belirlemelidir. Bunlar en az uygulama düzeyinde
olmalıdır.
·
Hedefe
uygun araç-gereç seçilmeli ve denetlenip alınmalıdır.
·
Deneyin
işlem basamakları eksiksiz belirlenmelidir.
·
Deney
düzeneyi kurulmalıdır.
·
Güvenlik
önlemleri alınmalıdır.
·
Deney
düzeneyi çalıştırılmalıdır.
·
Deney
süresince gözlenmelidir.
·
Sonuçları
alıp kontrol edilmelidir.
·
Sonuçlar
rapor halinde yazılmalı, sınıfa sunulmalı ve tartışılmalıdır.
·
Deney
bittikten sonra düzenek sökülmeli, araç-gereç sökülüp yerine
konmalıdır.
Deney
her öğrenci tarafından yapılmalıdır. Buna imkan yoksa sınıf en
fazla dört kişilik gruplara ayrılmalı ve her grubun deneyi birlikte
yapmaları sağlanmalıdır. Öğretmen öğrencileri denetlemeli, yardım
isteyen öğrencilere ipucu vermeli ve rehberlik etmelidir.
e)
Gözlem:
Sistematik olarak doğal yada toplumsal olayları inceleme verileri
kaydedip bir yargıya varma süreci olarak anlatılabilir. Burada
öğrencinin bir sürece bilinçlice katılması, yani gözlemi,kurallara
uygun olarak yapması gereklidir. Bu teknikte öğrenciye kazandırılacak
davranışlar en az uygulama düzeyinde olmalıdır. Bu teknikte şu sıraya
uyulabilir:
·
Gözlem
yapılacak doğal yada toplumsal olgu belirlenmeli ve sınırlandırılmalıdır.
·
Gözlem
yapılacak zaman saptanmalıdır. Olgunun ne zaman hangi sıklıkta ve
kimlerce gözleneceği belirlenmelidir.
·
Gözlem
sonuçlarının hangi ölçme araçlarıyla toplanacağı saptanmalı ve
bu araçlar hazırlanmalıdır.
·
Belirlenen
zaman ve sıklıkta gözlem, ölçme araçlarıyla ilgili kişilerce yapılmalı
ve gözlem sonuçları not edilmelidir.
·
Belirlenen
amaca ulaşılana dek, gözlemin kurallara uygun olarak yapılmasına
devam edilmelidir.
·
Değişik
kişilerce belirlenen zamanlarda yapılan gözlem sonuçları karşılaştırılıp
bir sonuca varılmalıdır.
·
Gözlem,
rapor edilmeli; sınıfa sunulmalı ve tartışılmalıdır. Tartışma
sonuçlarına göre gerekiyorsa işlemler yenilenmeli; yanlışlar düzeltilmeli;
eksikler tamamlanmalıdır.
f)
Gezi:
Bilişsel,duyuşsal
ve devinişsel alanla ilgili hedef davranışları kazandırmada kullanılan
bir tekniktir. Bu teknikte aşağıdaki maddelere uyulabilir:
·
Kazandırılacak
hedef davranışlar öğrencilerce birlikte saptanmalıdır.
·
Gezi
yapılacak kurum saptanmalıdır.
·
Bu
kurumdan izin alınmalı, gezinin amacı, yapılacağı zaman, sorulacak
sorular kurum yetkilileri ve öğrencilerce birlikte saptanmalıdır.
·
Öğrencilerle
birlikte gezinin planı yapılmalıdır.
·
Plan;
tüm öğrencilere, okul müdürüne ve gezi yapılacak kuruma önceden
sunulmalı ve onlardan olur alınmalıdır.
·
Planya
göre gezi yapılmalıdır.
·
Gezi
sonu sınıfça yapılan etkinlikler tartışılmalı ve bir sonuca varılmalı;
bu sonuçlar okul müdürüne ve gezi yapılan kuruma rapor halinde
sunulmalıdır.
Gezi
yapılırken öğretmen kurallardan taviz vermemeli; planda esnek
davranabilmelidir. Çıkan fırsatlar değerlendirilmeli; fakat gezinin
hedef davranışının dışına çıkılmamalıdır.
g)
Sergi:
Doğal, toplumsal, kültürel ürünlerin bilgi ve beceri elde etmek
için kişilere sunulduğu etkinliklerden biridir. Sergiye gitmek
gezinin kurallarına göre yapılmalıdır. Sergi aşamalı olarak şu
kurallara göre yapılabilir:
·
Serginin
hangi hedef davranışları kazandırmak için düzenleneceği
belirlenmelidir.
·
Sergide
herkesin görev yetki ve sorumlulukları saptanmalıdır.
·
Serginin
kimlere, ne zaman nerede sunulacağı belirlenmelidir.
·
Sergi
için gerekli kişi ye kurumlardan izin alınmalıdır.
·
Sergide
kullanılacak doğal, kültürel, toplumsal ürünler seçilmelidir.
·
Sergiyi
tanıtıcı film, video, afiş, pankart hazırlanmalı,gerekli duyurular
yapılmalıdır.
·
Serginin
açılış programı, sınıfta tartışarak, ilgili ve yetkili kişilerce
görüşüp düzenlenmelidir.
·
Bu
program uygulanmalıdır.
·
Sergi
sonunda plana göre gerekli işlemler yapılmalı, sergi kapatılmalıdır.
·
Yapılan
etkinlikler sınıfta tartışılmalı,
yanlışlar düzeltilmeli, eksikler tamamlanmalı, etkinlikler rapor
halinde sınıfa ve yetkililere sunulmalıdır.
·
Sergi
düzenlenirken her öğrencinin görev alması sağlanmalıdır.
h)
Eğitsel
Oyunlar: Bunlar
kart oyunları, bilmeceler, bulmacalar,nesi var nesi yok, kutuplaşma, eşini
bul, eşyayı elle tanı vb. olabilir. Eğitsel oyunlar seçilip sınıf
ortamında kullanılırken şu kurallara uyulabilir:
·
Eğitsel
oyunlar hedef davranışları kazandıracak nitelikte olmalıdır.
·
Öğrencilerin
yaşına, cinsiyetine ve genel ahlak ilkelerine uygun olmalıdır.
·
Sınıf
ortamında uygulanacak nitelikte olmalıdır.
·
Öğrencilerce
çabuk anlaşılır ve uygulanabilir olmalıdır.
·
Fazla
zaman almamalıdır.
·
Öğrencilerin
istenmedik davranışlar kazanmasına neden olmamalıdır.
·
Öğrencinin
yaşamını tehlikeye sokmamalı, yaralanmasına, sakatlanmasına neden
olmamalıdır.
·
Öğretici
eğitici yönü baskın olmalı, öğrencinin zevk almasını, eğlenmesini
de sağlamalıdır.
·
Eğitici
oyunlar öğrencinin bulunduğu çevresinden, onların yaşamından da seçilebilir.
I)
ArkArkası
Yarın: Bu tür teknikte, olgu, olay, durum, film, oyun vb.
kazandırılacak hedef davranışlara, öğrencinin yaşına ve
cinsiyetine, genel ahlak ilkelerine göre seçilmelidir. Bunlar hiçbir
zaman 10-15 dakikayı geçmemelidir. İki yada üç bölüm halinde düzenlenmelidir.
Olgu, olay, film vb sınıfa sunulmalı ve en can alıcı yerinde
kesilmelidir. Bundan sonra ne olabilir,niçin gibi sorular sorulmalı ve
çok sayıda öğrenciden yanıtlar gerekçeli olarak alınıp tahtaya yazılmalıdır.
Yanıtlar yazıldıktan sonra ikinci bölüm sunulmalı; verilen yanıtlarla
karşılaştırılmalı, öğrencilerin nerede yanıldıkları onlara
buldurulmalıdır. Bu teknikte bilimsel yöntemin basamaklarına uyulmalı,
soruları öğretmen yanıtlamamalı, sorular herkese sorulmalı,öğrencilerin
katılımı sağlanmalıdır. Bu teknikte film, oyun, öykü vb sonu öğrencilere
bırakılabilir. Bu durumda “sonucu siz
düşünün ve sınıfa oynayarak sunun” denilmeli ve gerçekleştirilmelidir.
En az üç değişik sonucun sınıfa sunulması sağlanmalıdır. Her
oyundan sonra sınıfta tartışma açılmalı ve bir sonuca varılmalıdır.
i)
Yarışmalar:
Sınıf
ortamında hedef davranışları gerçekleştirici çeşitli yarışmalar
düzenlenebilir. Bu tür teknik her ders ve hedef davranış için
uygulanabilir. En etkili olanları bilgi, beceri yarışmalarıdır. Bu tür
yarışmalar düzenlenirken şu kurallara uyulabilir:
·
Yarışmalar
hedef davranışa göre düzenlenmelidir.
·
Yarışmalara
çok sayıda öğrenci katılmalı, bunun için gerekli önlemler alınmalıdır.
·
Yarışmada
hayati tehlike varsa, önceden gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır.